Supreme Court of Thailand

  • language english
  • language thai
ระบบกฎหมายเลือกตั้งและการระงับข้อพิพาทเกี่ยวกับการเลือกตั้งของไทยกับมาตรฐานสากล

ระบบกฎหมายเลือกตั้งและการระงับข้อพิพาทเกี่ยวกับการเลือกตั้งของไทยกับมาตรฐานสากล

       ระบบกฎหมายเลือกตั้ง (Election Law/Electoral Law)โดยทั่วไปหมายถึงกฎหมายเกี่ยวกับสิทธิเลือกตั้ง การใช้สิทธิเลือกตั้งการรวมตัวเป็นพรรคการเมืองและการจัดการเลือกตั้ง แต่ในความหมายอย่างกว้าง ยังหมายความรวมถึงกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินการของกระบวนการยุติธรรมในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการเลือกตั้ง (Electoral Justice) หรือการระงับข้อพิพาทเกี่ยวกับการเลือกตั้ง (Election Dispute Resolution) อีกด้วย และโดยที่สิทธิเลือกตั้งเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชน และเป็นสิทธิมนุษยชนที่กฎหมายระหว่างประเทศรับรองไว้จึงมีการกำหนดมาตรฐานขั้นต่ำของระบบกฎหมายเลือกตั้ง และการระงับข้อพิพาทเกี่ยวกับการเลือกตั้งเอาไว้

       Electoral Legislation, Principles and Practice: A Comparative Analysis (2012) ที่จัดทำโดยคณะกรรมการการเลือกตั้งแห่งสหราชอาณาจักร ระบุว่ากฎหมายเลือกตั้งที่ดีต้องมีคุณสมบัติอย่างน้อย 6 ประการคือหลักการส่วนใหญ่ต้องบัญญัติไว้เป็นลายลักษณ์อักษรเพื่อให้เกิดความชัดเจน แน่นอน และเข้าถึงง่าย มีการแบ่งลำดับศักดิ์ของกฎหมายที่เกี่ยวข้องอย่างชัดเจน เช่น รัฐธรรมนูญ พระราชบัญญัติ อนุบัญญัติรวบรวมกฎหมายที่เกี่ยวข้องไว้ในฉบับเดียวกัน ไม่กระจัดกระจายการปรับปรุงกฎหมายต้องมีเป้าหมายเพื่อให้เกิดความชัดเจนและเข้าใจง่ายขึ้น หลักเกณฑ์ของกฎหมายเลือกตั้งสำหรับการเลือกตั้งแต่ละระดับ(เช่น ระดับชาติและระดับท้องถิ่น) ควรมีความสอดคล้องกัน และมีองค์กรระดับชาติที่มีความอิสระและเป็นกลาง ทำหน้าที่จัดการเลือกตั้งพิจารณาในแง่นี้จะเห็นได้ว่าระบบกฎหมายเลือกตั้งของไทยมีองค์ประกอบของระบบกฎหมายเลือกตั้งที่ดีที่ครบถ้วน เพราะกำหนดหลักเกณฑ์ต่าง ๆไว้ในรัฐธรรมนูญ กฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยพรรคการเมืองและว่าด้วยการเลือกตั้ง และระเบียบที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกา ตลอดจนระเบียบวิธีพิจารณาของศาลอื่น ๆ ที่มีอำนาจในคดีเลือกตั้ง และมีการจัดตั้งคณะกรรมการการเลือกตั้งเป็นองค์กรอิสระระดับชาติ ทำหน้าที่จัดการเลือกตั้ง

       สำหรับการระงับข้อพิพาทเกี่ยวกับการเลือกตั้ง Guide to Dispute Resolution (2010) ของ Carter Center เน้นย้ำว่ามีความสำคัญไม่น้อยไปกว่ากระบวนการจัดการเลือกตั้ง เพราะกระบวนการระงับข้อพิพาทเกี่ยวกับการเลือกตั้งที่ไม่มีประสิทธิภาพจะทำลายความชอบธรรมของกระบวนการเลือกตั้งทั้งหมด สอดคล้องกับ Resolving Election Disputes in the OSCE Area (2000) ของ Office for DemocraticInstitutions and Human Rights ที่อธิบายว่าการที่มีการโต้แย้งผลการเลือกตั้งมากหรือมีคดีเลือกตั้งมาก ไม่ได้แสดงให้เห็นว่าระบบเลือกตั้งของประเทศนั้น ๆ อ่อนแอ ในทางตรงกันข้ามกลับแสดงให้เห็นความเข้มแข็งและความโปร่งใสของระบบ และแสดงให้เห็นว่าสังคมมีความเข้าใจระบบเลือกตั้งและระบบกฎหมายเลือกตั้งเพิ่มมากขึ้น โดยเอกสารดังกล่าวยังเสนอว่าการระงับข้อพิพาทเกี่ยวกับการเลือกตั้งที่ดีต้องวางอยู่บนหลักการสำคัญ 2 ประการ ประการแรกคือบุคคลหรือพรรคการเมืองที่ถูกละเมิดสิทธิในทางการเมืองหรือสิทธิเลือกตั้งต้องได้รับการเยียวยาการถูกล่วงละเมิด และประการที่สอง รัฐมีหน้าที่ให้หลักประกันว่าข้อร้องเรียนใด ๆ ในกระบวนการเลือกตั้ง ต้องได้รับการพิจารณาโดยรวดเร็วภายในกรอบเวลาของการจัดการเลือกตั้งและโดยมีประสิทธิภาพโดยองค์กรที่มีความอิสระและเป็นกลาง ส่วน Guidelines for Understanding, Adjudication and Resolving Disputes in Elections: GUARDE (2011) ของ InternationalFoundation for Electoral Systems (IFES) อธิบายว่าหน่วยงานที่ระงับข้อพิพาทเกี่ยวกับการเลือกตั้งต้องจัดตั้งขึ้นโดยกฎหมาย มีเขตอำนาจชัดเจนมีความเป็นอิสระ หากไม่ใช่องค์กรตุลาการจะต้องมีความคุ้นเคยกับการทำหน้าที่ในทางตุลาการ มีงบประมาณที่เพียงพอ และมีกระบวนพิจารณาที่ชัดเจน มีความชอบธรรม และมีดำเนินการอย่างต่อเนื่อง แม้ในช่วงที่ไม่มีการเลือกตั้ง มีการกำหนดกรอบระยะเวลาดำเนินงานที่ชัดเจน มีอำนาจในการกำหนดสภาพบังคับที่สมเหตุผล และต้องมีการเผยแพร่ข้อมูลการดำเนินงานต่อสาธารณะ

       ดังนั้น การที่ประเทศไทยกำหนดให้ศาลยุติธรรม ซึ่งมีหลักประกันความเป็นอิสระและเป็นกลาง มีหน้าที่วินิจฉัยชี้ขาดคดีเลือกตั้ง และมีการจัดตั้งแผนกคดีเลือกตั้งขึ้นทั้งในศาลฎีกา ศาลอุทธรณ์และศาลอุทธรณ์ภาค โดยรับรองหน้าที่นี้ไว้ในรัฐธรรมนูญ ซึ่งเป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศ จึงแสดงให้เห็นถึงเจตจำนงที่ชัดเจนของผู้กำหนดนโยบายในการให้ความสำคัญกับการระงับข้อพิพาทเกี่ยวกับการเลือกตั้ง ซึ่งสอดคล้องกับมาตรฐานสากลที่กล่าวมาข้างต้นแล้ว

เนื้อหาที่เกี่ยวข้อง

คดีเกี่ยวกับการเลือกตั้ง สส. ไปศาลไหนกันดี

คดีเกี่ยวกับการเลือกตั้ง สส. ไปศาลไหนกันดี

บทความที่ว่าด้วยคดีเกี่ยวกับการเลือกตั้งมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เพื่อให้เข้าใจถึงแนวทางและกระบวนการที่เกี่ยวข้องเกี่ยวกับคดีเลือกตั้ง